POZİTİF AYRIMCILIK NEDİR?

Pozitif ayrımcılık, bir takım politikalar benimseyerek geçmişte veya halihazırda din, cinsiyet veya ırk gibi faktörlerden dolayı ayrımcılıktan mağdur olan grupların temsil gücünü arttırmayı hedefler.  Bu politikalar aracılığıyla eğitim ve istihdam gibi alanlarda ayrımcılıktan kaynaklanan eşitsizliklerin ortadan kaldırılması hedeflenir. 

Pozitif ayrımcılık bir çok ülkede çeşitli azınlıkların toplumdaki yerinin iyileştirilmesi için yaygın olarak kullanılan bir yöntemdir.  Örneğin, ABD’de çeşitli sebeplerden dolayı (düşük gelir seviyesi, ilk ve orta öğrenimlerini daha başarısız okullarda görmeleri, ailelerin eğitim seviyesinin düşük olması vb.) beyazlara oranla çok az sayıda siyah ve hispanik öğrenci üniversiteye gidebilmektedir. Bu eşitsizliğin düzeltilmesi ve bu gruplarin üniversitelerde temsil oranının normale yaklaşabilmesi icin pek çok eyaletteki üniversiteler kabul sürecinde bu gruplara öncelik vermektedir.  Bunun anlamı; mesela daha düşük bir sınav sonucu veya not ortalamasıyla üniversiteye başvuran siyah öğrencinin beyaz öğrencinin önüne geçebilmesidir.

Pozitif ayrımcılık karşıtları, bu tarz politikaların ayrımcılığın önüne geçmediği başka bir tür ayrımcılık yarattığı fikrini savunur.  Bu görüşe göre, seçimin sadece yetkinlik göz önünde tutularak yapılmaması, kotalar veya benzer kurallar gözetilmesi toplumun çoğunluğu oluşturan kesiminde adaletsizlik ve eşitsizlik duygusu uyandırır. 

Pozitif ayrımcılığın savunucuları ise  mağdur grubun eşit yetkinlikleri edinmek için aynı olanaklara sahip olmadığını, yarışa dezavantajlı durumda başladığını ve toplumdaki önyargıların kendi kendine kırılmasını beklemenin yeterli olmadığını savunur.  Bu görüşü savunanlara göre, geçiş sürecinde ortaya çıkması muhtemel adaletsizlikler (örneğin; yukaridaki örnekte olduğu gibi daha düşük bir sınav notu aldığı halde, siyah öğrencinin önüne geçmesi) uzun vadeli amaca ulaşmak için kabul edilebilir bir unsurdur.

SİYASETTE KADINA YÖNELİK POZİTİF AYRIMCILIK TARTIŞMASI

Türkiye Sanayicileri  ve İşadamları Derneği’nin (TÜSİAD) ilk kadın başkanı  Arzuhan Doğan Yalçındağ, 1 Mart’ta yaptığı konuşmada Türkiye’de toplumsal yapının gelişimi için, toplumun yarısını oluşturan kadınların, eğitim, çalışma hayatı ve siyasette karar alma süreçlerine eşit katılımlarının önünün özel bir çabayla açılmak zorunda olduğunu ve bu yüzden en az on yıl süreyle, kadınların siyasete katılımını asgari temsil eşiği olarak kabul edilen yüzde 30'lara çıkarabilmek için, kota dahil çeşitli pozitif ayrımcılık politikalarını devreye sokulmasına ihtiyaç olduğunu söyledi.

Takip eden  günlerde KA-DER (Kadın Adayları Destekleme ve Eğitme Derneği) “Erkek olmak şart mı” sloganıyla konuya destek veren ünlü isimlerin  de bıyıklı ve kravatlı fotoğraflarla destek verdiği bir kampanya başlatarak konuyu gündeme taşıdı ve siyasi partileri kota uygulamasını başlatmaya davet etti. 

Başbakan Tayyip Erdoğan gazetecilerin kampanyayla ilgili sorusuna şöyle cevap verdi:

"Bazı dernek çıkmış diyor ki; kota koyun. Afedersiniz, erkeklerin ianesine mi teslim edeceğiz biz hanım kardeşlerimizi? Bu işte tabii ki ehliyet, liyakat arayacağız, onlarla beraber bu yola koyulacağız. `Nasıl olsa kota var, bunu buraya koymamız lazım’ dediğiniz zaman olmaz. Ondan sonra yarın bunun bedeli de ayrı bir şekilde ödetilir."

KA-DER, Başbakan’ın bu yorumuna bir basın açıklamasıyla cevap verirken kadınlara yönelik pozitif ayrımcılığın dünyanın bir çok ülkesinde yaygın olarak benimsenen bir yöntem olduğuna dikkat çekerek, kotayı bir ayrımcılık, kadınları bir ’mal’, korunmaya muhtaç bir yaratık durumuna düşürme unsuru veya ’erkeklerin ianesi’ olarak görmediklerini belirtti . Dernek, yaptığı açıklamada kadınların parlamentoda daha yüksek oranda temsilinin sağlanması ve fırsat eşitliği yaratılması için geçici olarak kota konulması talebini tekrar etti.

TÜRK SİYASETİNDE KADIN

Türk kadınına aktif siyasetin kapısını ilk aralayan kanun olan 1930 tarihli Belediye Yasası sayesinde kadınlar belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı kazandı. 1933 tarihinde ise kadınlara köylerde muhtar olma ve ihtiyar meclisine seçilme hakkı tanındı.

TBMM tarafından 1934 yılında kabul edilen "Türk Kadınına Milletvekili Seçme ve Seçilme Hakkının Verildiğine Dair Kanun" sayesinde Türk Kadını milletvekili seçme ve seçilme hakkına birçok batı ülkesinden daha önce sahip oldu.  Atatürk konuyla ilgili konuşmasında şu sözlere yer verdi:

"Bu karar, Türk kadınına sosyal ve siyasi hayatta bütün milletlerin üstünde yer vermiştir. Çarşaf içinde, peçe altında ve kafes arkasındaki Türk kadınını artık tarihlerde aramak lazım gelecektir. Medeni memleketlerin birçoğunda kadından esirgenen bu hak, bugün Türk kadınının elindedir ve onu selahiyet ve lihakatle kullanacaktır."

8 Şubat 1935’de seçimleri sonucunda 17 kadın milletvekili, ilk kez Meclis’e girdi  İlk kadın bakan Türkan Akyol, 1971 yılında göreve atandı.  1989 yılında İçişleri Bakanlığı, kaymakamlık sınavlarına kadınların da alınacağını açıklınca kadınlara da kaymakamlık yolu açıldı. İlk kadın vali Lale Aytaman, 1991 yılında Muğla’ya atandı. Türkiye’nin ilk kadın başbakanı Tansu Çiller, 25 Haziran 1993 tarihinde hükümeti kurdu.

KA-DER’in verilerine göre şu an itibarıyla mecliste TBMM’de 550 milletvekili içinde 24 kadın milletvekili bulunmaktadır, yani toplumun yarısını oluşturan kadınlar yüzde 4.4 oranında temsil edilmektedir. Bu oran Almanya’da yüzde 31.8, Avusturya’da yüzde 33.9, Belçika’da yüzde 34.7, İspanya’da yüzde 36, Hollanda’da yüzde 36.7, İsveç’te yüzde 45.3’tür.  Yerel yönetimlerde ise kadınların temsil oranı yüzde 1’e kadar düşmektedir, örneğin 2004 verilerine göre 3,225 belediye başkanından sadece 18’i kadındır.